Ontsluiting en de fases van de bevalling: wat gebeurt er en hoe lang duurt het?

Bij een bevalling gaat eerst je baarmoedermond open, de ontsluiting. Daarna wordt je baby geboren en tot slot komt de placenta. Elke bevalling verloopt in een eigen tempo, dus de tijden hieronder zijn richtwaarden uit de bronnen, geen norm voor jouw bevalling.

Hoeveel fases heeft een bevalling?

De KNOV verdeelt een bevalling in vijf fases: de latente fase, de actieve fase, de overgangsfase, de uitdrijvingsfase en het nageboortetijdperk, waarin ook het gouden uur valt. De overgangen tussen de fases zijn niet altijd even duidelijk, en fases kunnen elkaar overlappen. De latente en de actieve fase samen heten de ontsluitingsfase. Die duurt tot je volledige ontsluiting hebt: 10 centimeter.

ACOG en de NHS spreken van drie stadia: ontsluiting, geboorte van je baby en geboorte van de placenta. Sommige bronnen tellen de eerste uren na de geboorte als vierde stadium (Cleveland Clinic, HealthLinkBC). Voor de hele bevalling noemt de KNOV 12 tot 24 uur bij een eerste kind en meestal 6 tot 12 uur bij een volgende. ACOG noemt 12 tot 18 uur en 8 tot 10 uur.

Fase	Wat gebeurt er	Gebruikelijke duur
Latente fase	Baarmoedermond wordt zacht en gaat ongeveer 3 à 4 cm open; weeën wisselen in kracht, lengte en regelmaat	Eerste kind meestal 10 uur of langer, soms een dag of langer (KNOV)
Actieve fase	Ontsluiting tot 10 cm; weeën regelmatig, krachtig en langer	Eerste kind gemiddeld 4 tot 8 uur (KNOV); NICE: gemiddeld 8 uur, zelden meer dan 18
Overgangsfase	Laatste centimeters; weeën heel heftig of juist rustiger	Minder dan een uur tot twee à drie uur (KNOV)
Uitdrijving	Persen en geboorte	Eerste kind gemiddeld 1 tot 2 uur (KNOV)
Nageboorte	Geboorte van de placenta	Meestal binnen 30 minuten (KNOV)

Latente fase: het begin van de ontsluiting

In de latente fase wordt je baarmoedermond zacht, verstrijkt hij en komt hij meer naar voren te staan. Ook gaat hij ongeveer 3 à 4 centimeter open (KNOV). De weeën wisselen nog in kracht, lengte en regelmaat en kunnen afzakken of stoppen en later terugkomen, bijvoorbeeld als je wordt afgeleid door bezoek. Veel vrouwen vinden ze lijken op menstruatiekrampen en kunnen ze goed opvangen (KNOV). Rugpijn, losse ontlasting of een roze afscheiding, de zogenoemde show, komen ook voor (HealthLinkBC). ACOG noemt het verlies van de slijmprop en het breken van de vliezen onder de veranderingen die kunnen aangeven dat de bevalling begint.

De latente fase duurt bij een eerste baby meestal tien uur of langer en kan een dag of langer duren (KNOV). Pas achteraf, als de bevalling is overgegaan in de actieve fase, weet je dat het de latente fase was (KNOV). ACOG noemt een latente fase van meer dan 16 uur bij een eerste bevalling verlengd, maar de meeste vrouwen gaan na verloop van tijd over in de actieve fase.

Wat helpt, volgens de KNOV en de NHS: een rustige omgeving met warmte en gedimd licht, een wandeling, douchen of in bad gaan, een massage of ademhalingsoefeningen, genoeg drinken, licht verteerbare snacks en slapen als je kunt. Overdag helpt het je baby indalen als je rechtop en rustig actief blijft (NHS).

Je verloskundige komt meestal bij je langs om te beoordelen of je nog in de latente fase zit of al in de actieve, en bespreekt wat je de komende uren kunt verwachten (KNOV). Worden de weeën regelmatig, houd ze dan bij, op papier in het weeënschema of met onze gratis online weeëntimer. Het Máxima MC noemt voor het ziekenhuis weeën die een uur lang om de vier à vijf minuten komen. Wanneer je belt, bespreekt je verloskundige tussen 30 en 36 weken met je (KNOV); wanneer bel je de verloskundige legt dat uit.

Actieve fase: vanaf hoeveel centimeter ontsluiting?

In de actieve fase gaat de baarmoedermond sneller open en worden de weeën regelmatiger, langer en krachtiger. De KNOV legt het begin bij ongeveer 3 à 4 centimeter ontsluiting, NICE in het Verenigd Koninkrijk bij 4 cm en ACOG in de VS (richtlijn 2024) bij 6 cm. ACOG zegt zelf dat de versnelling ergens tussen 4 en 6 cm kan plaatsvinden. De grenzen beschrijven dus dezelfde verschuiving, en het verschil telt vooral voor de manier waarop je zorgteam beoordeelt of de bevalling normaal vordert.

Volgens de KNOV zijn de weeën in de actieve fase regelmatig (de pauzes duren telkens ongeveer even lang), krachtig (je moet ze wegzuchten en hebt al je aandacht nodig) en langer dan in de latente fase, met kortere pauzes. HealthLinkBC noemt weeën om de 3 tot 5 minuten van 60 seconden of langer. Hoe een wee voelt, lees je in hoe voelen weeën, en hoe lang weeën duren in hoe lang duurt een wee.

De KNOV noemt bij een eerste bevalling een gemiddelde van 4 tot 8 uur normaal, en volgende bevallingen verlopen vaak, maar niet altijd, veel sneller. Het Máxima MC rekent op ongeveer 1 centimeter ontsluiting per uur. Volgens NICE duurt de gevorderde eerste fase bij een eerste bevalling gemiddeld 8 uur en zelden langer dan 18 uur, bij volgende bevallingen gemiddeld 5 uur en zelden langer dan 12 uur.

Wat helpt, volgens de KNOV: ontspanning met muziek, ademhaling, warm water of massage, van houding wisselen in plaats van de hele bevalling op bed te liggen, regelmatig plassen (met een lege blaas kan je baarmoeder beter samentrekken) en steun van je verloskundige, je partner of een doula.

Je verloskundige luistert regelmatig naar het hartje van je baby en meet de ontsluiting (KNOV). Vanaf ongeveer vier centimeter is het gebruikelijk om elke twee tot vier uur ontsluiting te meten. Minder vaak mag ook, en een inwendig onderzoek is nooit verplicht (KNOV). Over de controle van het hartje lees je meer in het artikel over het CTG.

Welke pijnstilling er is, hangt af van waar je bevalt. Thuis kun je geen medicijnen tegen bevallingspijn krijgen, wel natuurlijke pijnverlichting zoals een warme douche, een bevalbad of een TENS-apparaat. In sommige geboortecentra en ziekenhuizen kun je lachgas krijgen. Voor een ruggenprik draagt je verloskundige je over aan het ziekenhuis, en dan wordt het een medische bevalling (KNOV).

Overgangsfase: de laatste centimeters

De overgangsfase is volgens de KNOV de overgang van ontsluiting naar uitdrijving. Ze heeft geen duidelijk beginpunt en duurt vaak minder dan een uur tot maximaal twee à drie uur. De weeën kunnen heel heftig zijn, soms gevolgd door een periode van rustigere weeën met langere pauzes. Dan lijkt het alsof de bevalling afzakt, maar dat is niet zo: het is wachten op persdrang. Sommige vrouwen krijgen het gevoel dat ze het niet langer volhouden, anderen ervaren deze fase juist als rustig (KNOV).

ACOG en NICE beschrijven de overgangsfase niet als aparte fase. HealthLinkBC noemt haar de laatste van drie fases in de eerste fase, vanaf ongeveer 7 à 8 cm, met sterke weeën om de 2 tot 3 minuten die 60 tot 90 seconden duren, druk op je billen, momenten van paniek en verwarring, misselijkheid en een sterke drang om te persen.

Neem één wee tegelijk. De KNOV noemt als hulp het herhalen van een motto zoals “ik ben er bijna” en rust nemen als de fase kalm verloopt. Voel je persdrang voordat je volledige ontsluiting hebt, dan raadt HealthLinkBC aan de wee weg te hijgen. Meestal is je verloskundige in deze fase al bij je. Is dat niet zo, dan is het belangrijk dat ze wordt gebeld, want het duurt niet lang meer tot de geboorte (KNOV).

Uitdrijving: persen en geboorte

De uitdrijvingsfase begint volgens de KNOV als je bij elke wee persdrang voelt die je niet meer kunt tegenhouden. Persdrang is een sterk gevoel van druk onder in je bekken, dat lijkt op heel erg moeten poepen. Je lichaam duwt je baby door de vagina naar buiten en je kunt meehelpen door actief mee te persen, al is dat niet altijd nodig. Een houding waarbij je rechtop bent, bijvoorbeeld gehurkt of op een baarkruk, is volgens de KNOV een natuurlijke bevalhouding.

De KNOV noemt bij een eerste kind gemiddeld één tot twee uur persen, bij een volgende bevalling vaak korter. Het Máxima MC noemt een half uur à anderhalf uur. De NHS zegt dat persen bij een eerste baby niet langer dan 3 uur zou moeten duren en bij een volgende baby niet langer dan 2 uur. Tussen de persweeën door luistert je verloskundige regelmatig naar het hartje van je baby (KNOV). Is het hoofdje bijna geboren, dan vraagt ze je misschien te stoppen met persen en kort te hijgen, zodat het hoofdje langzaam en zacht geboren wordt. De rest van het lijfje volgt meestal in de volgende een of twee weeën (NHS).

Voel je een sterke persdrang, bel dan direct je verloskundige op het spoednummer (KNOV). Denk je dat je baby nu komt, bel dan 112, het alarmnummer in Nederland (Thuisarts). De NHS adviseert hetzelfde, met het alarmnummer van het Verenigd Koninkrijk. Wordt je baby geboren voordat je verloskundige er is, dan gaat dat volgens de KNOV vrijwel altijd goed: pak je baby rustig op en neem hem of haar in een warme doek bij je.

Nageboorte: de placenta en het gouden uur

Na de geboorte van je baby moet de placenta nog komen. Dat heet het nageboortetijdperk. Je baarmoeder trekt weer samen, je voelt naweeën en de placenta komt los. Naweeën zijn meestal pijnlijk, maar lang niet zo hevig als de weeën tijdens de ontsluiting en het persen. Bij de meeste vrouwen wordt de placenta binnen dertig minuten na de baby geboren (KNOV).

De NHS beschrijft twee manieren om de nageboorte te begeleiden. Bij actief beleid krijg je een injectie met oxytocine en komt de placenta meestal binnen 30 minuten. Dat verkleint de kans op veel bloedverlies, maar vergroot de kans op misselijkheid en overgeven. Bij fysiologisch beleid krijg je geen injectie en kan de placenta tot een uur nodig hebben. Het Máxima MC schrijft dat in het ziekenhuis meestal oxytocine wordt gegeven, en dat de placenta na een half uur met pijnstilling of onder narcose op de operatiekamer wordt verwijderd als hij dan nog niet geboren is. De KNOV beschrijft dat je verloskundige na dertig minuten een prik oxytocine kan geven of je blaas kan legen met een katheter, en extra medische hulp inroept als dat niet helpt of als je veel bloed verliest.

Het eerste uur na de geboorte heet het gouden uur: tijd om bij te komen en voor de eerste hechting tussen jou en je baby, met ongestoord huid-op-huidcontact (KNOV). Sommige bronnen noemen de twee tot drie uur na de geboorte van de placenta een vierde fase, waarin je zorgverlener op abnormaal bloedverlies let (Cleveland Clinic). Als alles goed gaat, vertrekt je verloskundige twee tot drie uur na de bevalling (KNOV).