Dấu hiệu sắp sinh: làm sao biết sắp chuyển dạ

Dấu hiệu sắp sinh rõ nhất là cơn gò bắt đầu đều đặn, mỗi cơn dài hơn, mạnh hơn và gần nhau hơn. Dấu hiệu rõ thứ hai là vỡ ối; theo MedlinePlus, phần lớn phụ nữ bắt đầu có cơn gò trong vòng 24 giờ sau đó.

Những thay đổi đến sớm hơn, như bụng bầu tụt xuống, bung nút nhầy, đau lưng hay đi ngoài phân lỏng, cho thấy ngày sinh đang đến gần. Giai đoạn này có thể kéo dài nhiều ngày, và không dấu hiệu nào cho biết chính xác ngày hay giờ bạn sẽ sinh.

Khi nào thường chuyển dạ?

Thai kỳ trung bình kéo dài khoảng 40 tuần, nhưng không ai biết trước chính xác ngày bạn chuyển dạ. ACOG (Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ) cho biết phần lớn phụ nữ sinh trong khoảng tuần 38 đến tuần 41. MedlinePlus, trang sức khỏe của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, diễn đạt theo cách khác: chuyển dạ đủ tháng bình thường có thể bắt đầu bất cứ lúc nào, từ 3 tuần trước đến 2 tuần sau ngày dự sinh. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TP. Hồ Chí Minh) cũng viết rằng ở tuần 38 em bé đã gần đủ tháng và mẹ có thể sinh bất cứ lúc nào.

Điều gì khởi động chuyển dạ vẫn chưa được hiểu hết. ACOG cho rằng thay đổi hormone có thể có vai trò trong đó. Cleveland Clinic mô tả prostaglandin, chất giúp cổ tử cung mở ra và gây cơn gò. Nguồn này cũng nhắc đến oxytocin, được cơ thể tiết ra khi em bé đè lên cổ tử cung.

Dấu hiệu sắp sinh từ vài tuần đến vài ngày trước

Bạn có thể gặp vài thay đổi dưới đây, gặp tất cả hoặc không gặp thay đổi nào trước khi chuyển dạ. Thời điểm xuất hiện cũng khác nhau rất nhiều giữa người này với người khác.

Bụng bầu tụt xuống

Khi đầu em bé lọt xuống thấp hơn trong khung chậu, bụng bầu trông thấp hơn và bạn dễ thở hơn vì phổi bớt bị chèn ép. Bạn cũng có thể đi tiểu nhiều hơn vì em bé đè lên bàng quang.

Các nguồn nêu thời điểm khác nhau. ACOG cho biết bụng tụt có thể xảy ra từ vài tuần đến vài giờ trước chuyển dạ. Theo MedlinePlus, với con so hiện tượng này thường đến vài tuần trước khi sinh; với con rạ, có khi phải đến lúc chuyển dạ đã bắt đầu mới thấy. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương viết rằng bụng có thể tụt vài ngày hoặc thậm chí vài giờ trước khi sinh và dễ nhận thấy nhất ở lần sinh con đầu lòng. Bài bụng bầu tụt xuống nói kỹ hơn về dấu hiệu này.

Bung nút nhầy, ra máu báo

Trong thai kỳ, một nút nhầy đặc bịt kín cổ tử cung. Khi cổ tử cung bắt đầu mở, có thể vài ngày trước chuyển dạ hoặc ngay lúc chuyển dạ bắt đầu, nút nhầy bị đẩy ra ngoài. Bạn có thể thấy dịch tiết nhiều hơn, trong, hồng hoặc lẫn chút máu, và có người ra cả nút nhầy một lần (ACOG). Bệnh viện Nguyễn Tri Phương gọi hiện tượng này là ra máu báo và mô tả dịch nhầy dạng sợi hoặc đặc, màu nâu, đôi khi lẫn máu.

MedlinePlus lưu ý dịch có máu hoặc màu nâu có thể có nghĩa cổ tử cung đã bắt đầu mở, nhưng chuyển dạ thật sự có thể vẫn còn vài ngày nữa. Bài bung nút nhầy giải thích khi nào là bình thường và khi nào cần gọi.

Cơn gò sinh lý (Braxton Hicks)

Cơn gò Braxton Hicks có thể đến rồi đi trong nhiều tuần trước chuyển dạ, và bạn có thể thấy chúng rõ hơn vào cuối ngày. Chúng thường thất thường và yếu hơn cơn gò chuyển dạ. Các nguồn mô tả khác nhau: ACOG cho biết chúng có thể rất đau, còn NHS nói chúng thường không đau, không kéo dài và không mạnh dần lên. Theo Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, cơn gò Braxton Hicks có thể hết khi bạn đổi tư thế. Nếu nghỉ ngơi và uống nước làm cơn gò biến mất, đó không phải cơn gò chuyển dạ. Bài cơn gò sinh lý nói chi tiết hơn. Cơn gò cũng có thể dừng rồi lại bắt đầu trong nhiều ngày; phần về chuyển dạ sớm bên dưới giải thích điều này.

Đau lưng, tiêu chảy và buồn nôn

Khi gần đến ngày sinh, bạn có thể bị đau lưng hoặc thấy nặng, mỏi vùng bụng dưới. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương lưu ý rằng đau lưng nhẹ thường gặp ở tuần 38, nhưng khi đau lưng và chuột rút vùng thắt lưng trở nên dữ dội và đột ngột thì đó là một dấu hiệu chuyển dạ.

Có người buồn đi ngoài nhiều lần, và phân lỏng hơn bình thường có thể là dấu hiệu sắp chuyển dạ (MedlinePlus). NHS giải thích cảm giác buồn đi vệ sinh là do đầu em bé đè lên ruột. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương xem tiêu chảy ở tuần 38 là dấu hiệu hormone đang thay đổi. Bệnh viện cũng nhắc đến cơn buồn nôn đột ngột như lúc ốm nghén: đây không phải dấu hiệu đo được, nhưng nhiều phụ nữ kể rằng họ thấy buồn nôn ngay trước khi chuyển dạ.

Bỗng thấy tràn năng lượng (bản năng làm tổ)

Nhiều người bỗng muốn dọn dẹp, sắp xếp đồ đạc hay chuẩn bị góc cho em bé ngay trước khi chuyển dạ. Cleveland Clinic xếp bản năng làm tổ này vào các dấu hiệu trước chuyển dạ, có thể báo rằng chuyển dạ sắp bắt đầu. MedlinePlus thận trọng hơn: dù nhiều phụ nữ có cảm giác này, chưa có cơ sở khoa học nào cho giả thuyết đó.

Dấu hiệu chuyển dạ đã bắt đầu

Có hai thay đổi nói lên nhiều hơn mọi dấu hiệu sớm: cơn gò đi vào nhịp đều đặn, và vỡ ối.

Cơn gò đều đặn

Cơn gò chuyển dạ đến đều đặn và ngày càng gần nhau. Chúng vẫn tiếp tục dù bạn nghỉ ngơi hay đi lại, và mạnh dần lên. Cơn đau thường bắt đầu ở lưng rồi lan ra phía trước. ACOG so sánh cơn đau này với đau bụng kinh; bài cơn gò chuyển dạ như thế nào mô tả kỹ hơn.

Mỗi cơn dài bao lâu và cách nhau bao lâu tùy vào chuyển dạ đã tiến triển đến đâu. Cleveland Clinic cho biết ở chuyển dạ sớm, mỗi cơn dài 20 đến 30 giây và cách nhau 30 đến 60 phút, cảm giác giống đau âm ỉ hoặc tức nặng. MedlinePlus mô tả cơn gò chuyển dạ thật dài 30 đến 70 giây và cách nhau khoảng 5 đến 10 phút. Chúng dài dần và mạnh đến mức bạn không thể nói chuyện hay cười khi đang có cơn. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đưa ra một mốc cụ thể: nếu cơn đau kéo dài hơn 30 giây, cách nhau khoảng 5 phút và liên tục hơn 2 giờ, rất có thể bạn đang chuyển dạ. Bài cơn gò kéo dài bao lâu có các giá trị thường gặp ở từng giai đoạn.

ACOG tóm tắt khác biệt như sau:

	Cơn gò sinh lý	Cơn gò chuyển dạ
Nhịp	Không đều, không gần nhau hơn	Đều đặn, ngày càng gần nhau
Khi nghỉ hoặc vận động	Có thể dừng khi đi lại, nghỉ hoặc đổi tư thế	Vẫn tiếp tục
Cường độ	Yếu, không mạnh lên nhiều	Mạnh dần lên
Vị trí cảm nhận	Thường chỉ ở phía trước	Thường bắt đầu ở lưng rồi lan ra phía trước

ACOG nói thêm rằng đôi khi chỉ khám âm đạo mới biết cổ tử cung có đang thay đổi hay không. Đếm cơn gò trong khoảng một giờ giúp bạn thấy nhịp có đang hình thành hay không. Bạn có thể ghi lại trên bảng theo dõi cơn gò hoặc dùng công cụ đếm cơn gò trực tuyến.

Vỡ ối

Khi túi ối quanh em bé vỡ, nước ối có thể rỉ ra từng chút hoặc chảy ồ ạt. Theo Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, nếu bạn thấy rỉ nước hoặc đáy quần lót bị ướt mà không phải do đi tiểu, rất có thể túi ối đã vỡ, và bạn cần đến bệnh viện ngay. Hãy làm vậy cả khi chưa có cơn gò. Theo MedlinePlus, phần lớn phụ nữ bắt đầu có cơn gò trong vòng 24 giờ. NICE, cơ quan ban hành hướng dẫn lâm sàng của Anh, đưa ra con số 60% chuyển dạ trong vòng 24 giờ khi vỡ ối trước chuyển dạ lúc đã đủ tháng. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương cho biết nếu không chuyển dạ sớm sau khi vỡ ối, bác sĩ có thể phải gây chuyển dạ để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng. Bài vỡ ối nói rõ cần kiểm tra gì và điều gì xảy ra tiếp theo.

Chuyển dạ sớm kéo dài bao lâu?

Chuyển dạ sớm, còn gọi là pha tiềm thời, là lúc cổ tử cung mềm ra, mỏng đi và bắt đầu mở. Đây là pha đầu tiên trong 3 giai đoạn chuyển dạ. NHS cho biết pha này có thể kéo dài nhiều giờ, đôi khi nhiều ngày. Cleveland Clinic nói chuyển dạ sớm thường kéo dài 6 đến 12 giờ. Với con so, bác sĩ xem là kéo dài khi quá 20 giờ; với con rạ, mốc này là 14 giờ.

Pha này không phải lúc nào cũng diễn ra liền một mạch. NICE mô tả pha tiềm thời là một giai đoạn không nhất thiết liên tục, nên cơn gò có thể thưa đi một lúc rồi mới dày lên trở lại. Nếu mọi thứ ổn, bạn có thể được khuyên ở nhà trong pha này. Đi lại, uống nước, ăn nhẹ, tập thở và tắm nước ấm có thể giúp bạn dễ chịu hơn.

Dấu hiệu sắp sinh trong vài giờ, trước 1 ngày, 2 ngày hay 1 tuần: điều đã biết

Trên mạng có nhiều danh sách “dấu hiệu sắp sinh trước 2 ngày” hay “dấu hiệu sắp sinh trước 1 ngày”. Các nguồn y khoa của bài này không nêu dấu hiệu nào như vậy, và ACOG nói thẳng rằng không có cách nào biết chính xác khi nào bạn sẽ chuyển dạ. Dù là con so hay con rạ, không dấu hiệu nào báo trước được ngày sinh.

Gần nhất với một tín hiệu ngắn hạn là vỡ ối, vì phần lớn phụ nữ chuyển dạ trong vòng một ngày sau đó (MedlinePlus, NICE). Khi đã có cơn gò, mốc của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (hơn 30 giây, khoảng 5 phút một cơn, liên tục hơn 2 giờ) cho biết bạn rất có thể đang chuyển dạ, nhưng không cho biết còn bao nhiêu giờ nữa em bé chào đời.

Các dấu hiệu khác có khoảng thời gian rất rộng. Bụng có thể tụt từ vài tuần hoặc chỉ vài giờ trước chuyển dạ, và sau khi ra máu báo, chuyển dạ thật sự có thể còn vài ngày nữa. Với con so, bụng tụt xuống chưa có nghĩa là bạn sẽ sinh trong tuần đó, vì theo MedlinePlus hiện tượng này thường đến vài tuần trước khi sinh. Bản năng làm tổ chưa có cơ sở khoa học, và các nguồn trên không nêu khung thời gian nào cho tiêu chảy hay đau lưng.

Khi nào cần gọi bác sĩ hoặc đến bệnh viện?

Hãy hỏi bác sĩ hoặc nữ hộ sinh từ sớm, trước ngày dự sinh, xem họ muốn bạn theo quy tắc nào, vì lời khuyên mỗi nơi một khác:

• NHS khuyên gọi nữ hộ sinh hoặc khoa sản nếu bạn nghĩ mình đang chuyển dạ, và gọi khi có cơn gò đều đặn cách nhau 5 phút hoặc ngắn hơn.
• Cleveland Clinic khuyên gọi khoa sản hoặc bác sĩ sau một giờ có cơn gò cứ 5 phút một lần.
• MedlinePlus khuyên liên hệ bác sĩ khi có cơn gò đều, đau, cách nhau 5 đến 10 phút trong 60 phút, hoặc khi mỗi cơn kéo dài 60 đến 90 giây.
• Bệnh viện Nguyễn Tri Phương xem cơn đau dài hơn 30 giây, khoảng 5 phút một cơn, liên tục hơn 2 giờ là rất có thể đang chuyển dạ.

Dù theo quy tắc nào, khi vỡ ối hãy báo ngay cho bác sĩ hoặc đến bệnh viện, dù đã có cơn gò hay chưa. Cleveland Clinic cũng khuyên tìm trợ giúp ngay khi có:

• đau ngực
• chóng mặt hoặc ngất
• buồn nôn và nôn nhiều
• khó thở
• sưng ở chân, tay hoặc mặt

Trường hợp khẩn cấp, hãy gọi cấp cứu 115.

Bác sĩ có thể dặn bạn một quy tắc như 5-1-1. Ứng dụng Contraction Timer cho phép bạn đặt quy tắc đó hoặc mốc riêng của mình và báo “Đến lúc gọi” khi cơn gò đạt mốc. Bài cách ứng dụng tính cơn gò giải thích ứng dụng kiểm tra quy tắc như thế nào.

ACOG khuyên chuẩn bị sẵn túi đồ trước khi chuyển dạ và để ở chỗ dễ lấy. Bài chuẩn bị đồ đi sinh liệt kê những gì cần mang theo.