KTG: co pokazuje zapis i jak czytać skurcze na KTG

Może leżałaś pod KTG i dziwiłaś się, że liczba na monitorze została niska, choć skurcz naprawdę bolał. Albo szukasz odpowiedzi, do ilu dochodzą skurcze porodowe na KTG. Badanie KTG zapisuje tętno dziecka i skurcze macicy. Dobrze widać na nim, jak często pojawiają się skurcze. Tego, jak są silne i jak bardzo bolą, krzywa nie pokaże wiarygodnie.

Co to jest KTG?

KTG to skrót od kardiotokografii. Pacjent.gov.pl, serwis Ministerstwa Zdrowia i NFZ, opisuje ją jako nieinwazyjne badanie, które jednocześnie monitoruje czynność serca dziecka i skurcze macicy. Według poradnika NFZ pozwala oceniać stan dziecka przed porodem i w jego trakcie.

SP ZOZ w Czersku wyjaśnia, że badanie składa się z dwóch części. Kardiografia to ciągły zapis czynności serca dziecka za pomocą elektrokardiografu lub sondy ultradźwiękowej. Tokografia rejestruje czynność skurczową macicy przez zewnętrzny czujnik umieszczony na brzuchu. W trakcie zapisu przyciskiem zaznaczasz ruchy dziecka, które czujesz.

Według szpitala w Czersku podstawowe badanie KTG trwa zwykle pół godziny, a w niektórych przypadkach do godziny. Zwykle leżysz wtedy na lewym boku, żeby nie uciskać żyły głównej, i nie zmieniasz pozycji. W określonych przypadkach aparat jest podłączony prawie przez cały poród.

Jak czytać KTG: dwie krzywe

Na monitorze albo na wydruku widzisz dwie krzywe. Górna pokazuje tętno dziecka w uderzeniach na minutę, dolna czynność skurczową macicy.

Zapis serca położna i lekarz oceniają według ustalonych kryteriów. Standard opieki okołoporodowej każe oceniać stan dziecka zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Tak opisują najważniejsze cechy zapisu materiały dydaktyczne Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (UMB) i szpital w Czersku:

Cecha	Co oznacza	Co podają źródła
Linia podstawowa	średnie tętno dziecka, oceniane przez 10 minut, gdy jest stabilne (UMB)	prawidłowo 110 do 160 uderzeń na minutę (UMB); szpital w Czersku podaje 110 do 150
Zmienność (oscylacje)	wahania tętna wokół linii podstawowej	prawidłowo od 6 do 25 uderzeń na minutę (Czersk)
Akceleracje	przyspieszenia tętna o ponad 15 uderzeń na minutę, trwające ponad 15 sekund (UMB)	większość towarzyszy ruchom dziecka i świadczy o jego dobrym stanie (UMB)
Deceleracje	zwolnienia tętna o co najmniej 15 uderzeń na minutę, trwające co najmniej 15 sekund (UMB)	wczesne, występujące razem ze skurczem, nie świadczą o niedotlenieniu; pozostałe ocenia lekarz (UMB)

Ocena zapisu należy do położnej i lekarza. Pojedynczych liczb z monitora nie musisz odczytywać sama. Jeśli coś Cię niepokoi, zapytaj położną, co widać na wydruku.

Dolną krzywą czyta się prościej: każdy skurcz to fala, która rośnie i opada. Gdy policzysz fale w ciągu 10 minut, wiesz, jak często pojawiają się teraz skurcze.

Skurcze na KTG: dlaczego wysokość mało mówi o sile

Niektóre poradniki tłumaczą, że im wyżej sięga krzywa, tym silniejszy skurcz. Przy zapisie z czujnika na brzuchu to prawda tylko w przybliżeniu. Czujnik leży na zewnątrz i rejestruje napięcie powłok brzucha. Ciśnienia wewnątrz macicy nie mierzy.

Pokazuje to badanie porównawcze Milesa i współpracowników z 2001 roku. U 20 kobiet w aktywnej fazie porodu, między 36. a 41. tygodniem ciąży, przez 2 godziny mierzono skurcze jednocześnie czujnikiem zewnętrznym i cewnikiem w macicy. Częstość skurczów zgadzała się dobrze, ale ich wysokość i czas trwania słabo. Badanie było małe, a uczestniczki miały otyłość (mediana BMI 31,8). Autorzy wnioskują, że w takiej grupie nie należy polegać wyłącznie na pomiarze zewnętrznym.

Dlatego źródła tego artykułu nie podają progu, od którego skurcz na KTG jest porodowy, a same wartości 50 czy 100 na wydruku nie powiedzą Ci, czy to już poród. Bólu żadne urządzenie nie zmierzy. Jak czujesz skurcz, wiesz tylko Ty, więc mów położnej, jak się czujesz, nawet gdy krzywa wygląda płasko.

KTG nie pokazuje też, czy skurcze rozwierają szyjkę macicy. Na zapisie widać również skurcze przepowiadające. ACOG pisze, że czasem tylko badanie przez pochwę, które pokazuje zmiany szyjki macicy, pozwala odróżnić prawdziwy poród od skurczów przepowiadających. Więcej o różnicach przeczytasz w artykule Skurcze przepowiadające.

KTG od którego tygodnia?

W ciąży

Standard organizacyjny opieki okołoporodowej, czyli rozporządzenie ministra zdrowia, w harmonogramie badań w ciąży wymienia KTG dopiero niezwłocznie po 40. tygodniu ciąży, razem z USG i oceną ruchów dziecka. Jeśli wyniki są prawidłowe, kolejne badanie z KTG i USG wypada za 7 dni. Podczas tej wizyty ustala się datę przyjęcia do szpitala, tak aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia.

Wcześniej KTG zleca lekarz, gdy ma ku temu powód. Szpital w Czersku pisze, że badanie wykonuje się najwcześniej w 30. tygodniu ciąży. Bez wskazań medycznych ginekolog zwykle zleca je dopiero w okolicy terminu porodu, a potem kobieta przychodzi na badanie regularnie, mniej więcej co trzy dni. Zasady w Twojej przychodni lub szpitalu mogą się różnić, więc jeśli chcesz wiedzieć, po co Ci KTG, zapytaj lekarza lub położną.

Szczególnej uwagi wymagają skurcze przed 37. tygodniem ciąży, bo poród przed tym czasem jest przedwczesny (mp.pl). Brytyjski NHS radzi wtedy pilnie zadzwonić do położnej lub szpitala, gdy masz:

• regularne skurcze albo twardnienie brzucha
• bóle podobne do miesiączkowych
• wyciek płynu z pochwy, strumieniem albo kroplami
• ból pleców, jakiego zwykle nie masz

Medycyna Praktyczna wyjaśnia, że poród przedwczesny rozpoznaje się po regularnych skurczach, którym towarzyszy skracanie się i rozwieranie szyjki macicy. Sama nadmierna czynność skurczowa macicy, bez zmian w szyjce, do takiego rozpoznania nie wystarcza, a szyjkę najlepiej ocenić w USG.

W szpitalu i podczas porodu

Standard opieki okołoporodowej opisuje, jak położna kontroluje stan dziecka podczas porodu fizjologicznego. Osłuchuje i ocenia tętno dziecka co najmniej przez minutę co 15 do 30 minut. Kardiograf, czyli aparat KTG, stosuje się w przypadkach uzasadnionych medycznie. W sytuacjach wątpliwych zapis KTG musi trwać co najmniej 30 minut. Ciągłe monitorowanie KTG w porodzie fizjologicznym standard wymienia wśród interwencji, które należy ograniczać do niezbędnych.

W praktyce szpitale postępują różnie. Jak Twój szpital monitoruje poród, możesz zapytać przy przyjęciu albo wcześniej, gdy przygotowujesz plan porodu.

Czy aplikacja może zastąpić KTG?

Nie. Nasza aplikacja do liczenia skurczów też niczego nie mierzy na ciele. Dotykasz przycisku, gdy skurcz się zaczyna i gdy słabnie, a aplikacja liczy z tego czas trwania i odstęp. Jak dokładnie, opisuje artykuł Jak liczy aplikacja.

Czy dziecku jest dobrze, taka aplikacja nie pokaże. Do tego położna lub lekarz osłuchują tętno dziecka albo robią KTG. Aplikacja zdejmuje z Ciebie liczenie, gdy w nocy siedzisz w domu i chcesz wiedzieć, czy odstępy się skracają, i daje znać, gdy skurcze spełnią ustawioną przez Ciebie regułę.

Zapisuj skurcze w domu, zanim pojedziesz do szpitala

W domu nikt nie robi KTG. Możesz za to sama zapisywać, jak zmieniają się Twoje skurcze, a od tego zależy decyzja o wyjeździe do szpitala.

• Zapisuj początek i koniec każdego skurczu, z zegarkiem i kartką albo w dzienniku skurczów do wydrukowania.
• Zanotuj, kiedy odeszły wody płodowe i jak wyglądały.
• Zapisz, czy krwawisz i czy dziecko rusza się tak jak zwykle.

Polskie szpitale podają własne progi. Szpital kliniczny w Poznaniu prosi o przyjazd przy regularnych skurczach co 10 minut lub częściej, a szpital kliniczny w Białymstoku przy bolesnych, nasilających się skurczach co najmniej co 8 do 10 minut. Jeśli Twój szpital podał Ci inną regułę, trzymaj się jego zaleceń.

W szpitalu możesz pokazać notatki położnej. Nie zastąpią badania, ale pokażą jej szybko, jak zmieniały się Twoje skurcze.

Jak dokładnie mierzyć skurcze, wyjaśnia artykuł Jak liczyć skurcze porodowe. Kiedy wyruszyć, opisuje Kiedy jechać do szpitala.