ท้องลด: เกิดตอนไหน อาการเป็นอย่างไร และท้องลดแล้วกี่วันคลอด

ท้องดูต่ำลงกว่าเดิม หายใจได้โล่งขึ้น แต่ต้องเข้าห้องน้ำบ่อยขึ้น ถ้าคุณอยู่ในสัปดาห์ท้าย ๆ ของการตั้งครรภ์ นี่อาจเป็นอาการท้องลด ช่วงนี้หลายคนเริ่มสงสัยว่าท้องลดแล้วกี่วันคลอด และท้องแข็งที่เป็นอยู่บอกว่าใกล้คลอดแล้วหรือยัง

ท้องลดคือการที่ศีรษะของลูกเคลื่อนลงไปอยู่ในอุ้งเชิงกราน ภาษาอังกฤษเรียกว่า lightening (ACOG) บางครั้งเกิดหลายสัปดาห์ก่อนคลอด บางครั้งเกิดแค่ไม่กี่ชั่วโมงก่อนเริ่มคลอด จึงใช้คาดวันคลอดที่แน่นอนไม่ได้

ท้องลดคืออะไร

ACOG อธิบายท้องลดว่าเป็นความรู้สึกว่าลูกเคลื่อนต่ำลง และศีรษะลงไปอยู่ลึกในอุ้งเชิงกราน เมื่อลูกไม่ได้ดันกะบังลมแล้ว คุณอาจรู้สึกตัวเบาขึ้น ACOG นับท้องลดเป็นหนึ่งในการเปลี่ยนแปลงที่อาจบอกว่าการคลอดใกล้จะเริ่ม ร่วมกับมูกที่ปากมดลูกหลุดออกมา น้ำเดิน และท้องแข็ง

NHS Wales เรียกตอนที่ศีรษะลูกเคลื่อนลงไปในอุ้งเชิงกรานว่าศีรษะ “เข้าสู่อุ้งเชิงกราน” (engaged) ซึ่งเกิดในสัปดาห์ท้าย ๆ ก่อนคลอด เมื่อเกิดขึ้น คุณอาจสังเกตว่าท้องเลื่อนต่ำลงเล็กน้อย

ท้องลดตอนกี่สัปดาห์

NHS Wales บอกว่าเมื่ออายุครรภ์ประมาณ 37 สัปดาห์ ถ้าเป็นท้องแรก ลูกจะเคลื่อนลงเพื่อเตรียมคลอด MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอเมริกาบอกว่าในคุณแม่ท้องแรก ท้องลดมักเกิดหลายสัปดาห์ก่อนคลอด

ถ้าเคยคลอดมาแล้ว อาจต่างออกไป MedlinePlus บอกว่าท้องอาจไม่ลดจนกว่าจะเริ่มคลอดแล้ว NHS Wales ก็บอกว่าบางครั้งศีรษะลูกไม่ลงสู่อุ้งเชิงกรานจนกว่าจะเริ่มคลอด

ท้องแข็งบ่อยก่อน 37 สัปดาห์

ถ้าอายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ แล้วเจ็บท้อง มีน้ำคร่ำแตก หรือมีเลือดออก แผ่นพับภาษาไทยของ NSW Health ให้ติดต่อโรงพยาบาล ไม่ว่าคุณจะคิดว่าเป็นท้องลดหรืออย่างอื่น

โรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่าท้องแข็งเกิดจากการบีบตัวของมดลูก และเกิดขึ้นได้เสมอระหว่างตั้งครรภ์ สิ่งสำคัญคือแยกให้ได้ว่าเป็นเจ็บท้องเตือนหรือเจ็บครรภ์จริง บทความเจ็บท้องเตือนอธิบายเรื่องนี้เพิ่มเติม

อาการท้องลดเป็นอย่างไร

อาการท้องลดที่แหล่งข้อมูลอธิบายไว้มีดังนี้

• ท้องดูต่ำลง (MedlinePlus, NHS Wales)
• หายใจสะดวกขึ้น เพราะลูกไม่ได้ดันปอดแล้ว (MedlinePlus)
• ต้องปัสสาวะบ่อยขึ้น เพราะลูกกดกระเพาะปัสสาวะ (MedlinePlus)
• รู้สึกสบายขึ้น แต่มีแรงกดที่ท้องน้อยมากขึ้น (NHS Wales)

บางคนสังเกตได้ชัด บางคนแทบไม่รู้สึก ACOG บอกว่าคุณอาจสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ก่อนเริ่มคลอดหรือไม่เห็นเลยก็ได้

ช่วงเดียวกันนี้ หลายคนเริ่มมีท้องแข็งบ่อยขึ้น คู่มือของโรงพยาบาลศิริราชบอกว่าเจ็บครรภ์เตือนเริ่มในช่วง 3 ถึง 4 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอด เกิดจากการบีบรัดตัวของมดลูก ทำให้เจ็บโดยเฉพาะท้องน้อยส่วนล่าง ไม่เป็นเวลาและไม่สม่ำเสมอ ท้องแข็งแต่ละแบบรู้สึกอย่างไร อ่านได้ในบทความท้องแข็งเป็นยังไง

ท้องลด เจ็บท้องเตือน หรือเจ็บท้องคลอดจริง

ในสัปดาห์ท้าย ๆ แยกสามอย่างนี้ออกจากกันได้ยาก ตารางนี้สรุปความต่าง

	เจ็บท้องเตือน	ท้องลด	เจ็บท้องคลอดจริง
เมื่อไร	3 ถึง 4 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอด (ศิริราช)	ท้องแรกราว 37 สัปดาห์ (NHS Wales) ท้องหลังอาจเกิดเมื่อเริ่มคลอด	เมื่อเริ่มคลอด
ความรู้สึก	เจ็บที่ท้องน้อย ความแรงเท่าเดิม	ท้องต่ำลง หายใจสะดวกขึ้น ปวดปัสสาวะบ่อย	ปวดหลังใกล้บั้นเอวร้าวมาหน้าท้อง แรงขึ้นเรื่อย ๆ
สิ่งที่เกิดขึ้น	ปากมดลูกไม่เปิด	ศีรษะลูกลงไปในอุ้งเชิงกราน	ปากมดลูกเปิดและบางลง

ข้อมูลในตารางมาจากคู่มือของโรงพยาบาลศิริราช โรงพยาบาลรามาธิบดี NHS Wales และ MedlinePlus

วิธีที่ช่วยแยกได้คือดูท้องแข็งต่อเนื่องสักพัก โรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่าเจ็บท้องเตือนไม่ถี่ขึ้น อาจมาทุก 15 ถึง 20 นาที ความแรงเท่าเดิม และทุเลาหรือหายเองหลังนอนพัก ส่วนเจ็บครรภ์จริงถี่ขึ้น เช่นจากทุก 15 นาทีเป็นทุก 5 ถึง 10 นาที นานขึ้นจาก 15 ถึง 20 วินาทีเป็น 45 ถึง 50 วินาที และมักไม่หายแม้นอนพัก คู่มือของศิริราชเสริมว่าเจ็บครรภ์จริงยิ่งเดินยิ่งเจ็บมากขึ้น ACOG บอกว่าบางครั้งต้องตรวจภายในจึงจะแยกได้แน่

ท้องลดกี่วันคลอด

บอกแน่นอนไม่ได้ ACOG บอกว่าท้องลดเกิดได้ตั้งแต่หลายสัปดาห์จนถึงไม่กี่ชั่วโมงก่อนเริ่มคลอด MedlinePlus บอกว่าในท้องแรกมักเกิดหลายสัปดาห์ก่อนคลอด

ในคนที่เคยคลอดแล้ว MedlinePlus บอกว่าท้องอาจไม่ลดจนกว่าจะเริ่มคลอด ถ้าเป็นแบบนี้ ท้องลดกับการเริ่มคลอดจะเกิดขึ้นพร้อมกัน ไม่มีช่วงหลายสัปดาห์คั่นกลาง

กำหนดคลอดให้ภาพที่ชัดกว่า แต่ก็ยังมีช่วงกว้าง NHS Wales บอกว่าการคลอดมักเริ่มระหว่าง 38 ถึง 42 สัปดาห์ และมักเริ่มภายในราวหนึ่งสัปดาห์ก่อนหรือหลังกำหนดคลอด

ท้องลดบอกว่าร่างกายกำลังเตรียมตัว ส่วนการเริ่มคลอดดูจากอาการใกล้คลอดอื่น ๆ โดยเฉพาะท้องแข็งที่สม่ำเสมอและน้ำเดิน มูกเลือดก็อาจเป็นสัญญาณแรก ACOG บอกว่ามูกที่ปากมดลูกอาจหลุดออกมาตั้งแต่หลายวันก่อนเริ่มคลอด หรือตอนเริ่มคลอด

ช่วงนี้ดูแลตัวเองอย่างไร

เมื่อท้องแข็ง โรงพยาบาลรามาธิบดีแนะนำให้นั่งหรือนอนพักนิ่ง ๆ สักระยะ แล้วสังเกตว่าเป็นเจ็บครรภ์แบบไหน รามาธิบดียังแนะนำให้ระวังอุบัติเหตุ และลดกิจกรรมที่ต้องออกแรงมาก เช่น ทำงานหนักหรือยกของหนัก โดยยังออกกำลังกายตามความเหมาะสมได้ถ้าไม่มีข้อห้ามทางการแพทย์ ช่วงเวลาที่สงบใช้จัดของเตรียมคลอดให้เสร็จได้

ถ้าอยากรู้ว่าท้องแข็งกำลังเป็นจังหวะหรือไม่ ลองจับเวลาสักหนึ่งชั่วโมง ใช้ตัวจับเวลาท้องแข็งออนไลน์ที่ใช้ได้ฟรี หรือจดบนกระดาษตามตารางจับเวลาท้องแข็ง ถ้าท้องแข็งยังไม่สม่ำเสมอและทุเลาลงเมื่อนอนพัก ก็พักผ่อนต่อได้

เมื่อไรควรไปโรงพยาบาล

โรงพยาบาลรามาธิบดีให้รีบไปพบแพทย์ถ้าท้องแข็งไม่หายไปและมีแนวโน้มถี่ขึ้นและแรงขึ้น ถ้าไม่แน่ใจ หรือมีน้ำเดินหรือลูกดิ้นน้อยลง ให้ไปพบแพทย์ทันทีแม้ไม่มีท้องแข็ง

แผ่นพับภาษาไทยของ NSW Health ให้คุณแม่ท้องแรกที่อายุครรภ์ 37 สัปดาห์ขึ้นไปมาโรงพยาบาลเมื่อท้องแข็งแรงขึ้น นานครั้งละ 60 วินาที ต่อเนื่องอย่างน้อยหนึ่งชั่วโมง ซึ่งผู้หญิงส่วนใหญ่จะห่างกัน 3 ถึง 5 นาที ถ้าเคยคลอดแล้วให้มาเมื่อห่างกัน 5 ถึง 7 นาที และให้ติดต่อห้องคลอดก่อนออกจากบ้าน วิธีวางแผนเรื่องนี้กับโรงพยาบาลล่วงหน้าอยู่ในบทความท้องแข็งแบบไหนอันตราย และเมื่อไรควรไปโรงพยาบาล